วิธีปฏิบัติอานาปานสติ

A: ให้ตามรู้ลมหายใจตามธรรมชาติที่มันเป็นจริง

รู้อย่างต่อเนื่อง รู้อย่างจดจ่อขณะต่อขณะ และรู้ด้วยจิตที่ผ่อนคลายค่ะ

Q: พอตั้งใจดู มันจะหายใจไม่ปกติเลยคะ

A: เวลาตั้งใจที่จะเฝ้าดูลมหายใจนั้น

ก็ขอให้เป็นความตั้งใจที่พอดี ที่เบา ที่คล่องตัว ไม่ใช้ความเคร่งเครียด

ไม่กดดันตนเอง

ตามดูทุกขณะ ด้วยจิตสมดุลคือปล่อยวางด้วยมีอุเบกขาไปด้วย

เป็นความเฝ้าระวังไม่ให้สติหลุดจากลม แต่เฝ้าตามรู้ด้วยจิตที่สงบและผ่อนคลาย

จิตจะต้องเบา ไม่หนักเอาเป็นเอาตายกับมันนะคะ

Q: ...หรือบางครั้งดูลมอยู่ ก็ยังคิดเรื่อง อื่นๆ ได้

A: ถ้าขณะที่รู้ลมไปและจิตกำลังคิดเรื่อง อื่นๆไปด้วยกันนั้น

ขณะนั้นจิตไม่เป็นสมาธิแล้วค่ะ

เพราะจิตกำลังรับรู้อยู่กับหลายๆอารมณ์ไปพร้อมๆกัน ไม่ใช่อารมณ์เดียว

ขณะหนึ่งจิตรับรู้ลมหายใจ อีกขณะหนึ่ง จิตไปรับรู้ความคิด สลับไปๆมาๆ อย่างรวดเร็วจนรู้สึกเหมือนว่าเรารู้ทั้งสองสามอารมณ์ไปพร้อมๆกัน

แท้จริงแล้วตอนนี้จิตไม่มีสมาธิและไม่ได้แนบแน่นอยู่กับลมหายใจแล้ว

และถ้าไม่เร่งดึงจิตกลับมาให้รู้ลมหายใจทีละขณะไป อีกไม่นานจิตใจถูกครอบงำด้วยความคิดมากขึ้นๆจนลอยออกไปนอกหน้าต่าง

การตามรู้ต่อเนื่อง เป็นการฝึกสมาธิ ด้วยการจดจ่อกับอารมณ์หนึ่งอารมณ์เดียว (ซึ่งในที่นี้คือลม)

ต้องฝึกจดจ่อทีละขณะ ทีละขณะ ทุกๆขณะ

พยายามเฝ้าตามรู้ลมหายใจจากขณะนี้ สู่ขณะถัดไปทุกๆลม

ลมแล้วลมแล้ว

ขณะแล้วขณะเล่า

ขณะนี้รู้ ขณะถัดไปก็รู้

ทำให้ได้ทุกๆขณะ

ฝึกสมาธิต้องอาศัยความเพียร

แต่ต้องเพียรอย่างถูกวิธี

Q: บางครั้งดูลมนานเข้า มันหายใจแบบอึดอัดมาก ๆค่ะ

A: การทำสมาธิอย่างถูกต้องด้วยการตามรู้ลมหายใจจะไม่อึดอัด ถ้ารู้จักผ่อนคลาย หรือเมื่อใดที่รู้สึกอึดอัดก็ให้ผ่อนคลายลงด้วยการสูดลมหายใจลึกๆ

ให้ใช้ความพากเพียรอย่างถูกต้อง (วิริยะบารมี) ถูกวิธี และต้องเดินสายกลาง (อุเบกขาบารมี) เมื่อตามรู้อยู่กับลมด้วย

ความเพียรที่จะระวังไม่ให้ลมหายใจขาดไปจากการรับรู้

ความเพียรไม่ให้ลมขาดไปจากสติสัมปชัญญะของเราแม้แต่ลมเดียว คือวิริยะ

แต่ต้องไม่เข่น ไม่เกร็ง ไม่ตึง

ถ้าพลาด

ยอมรับ

เริ่มใหม่

พลาดอีก

ยอมรับ

เริ่มใหม่

จิตต้องมีสมดุลตลอดเวลา จิตแบบนี้สมาธิจะเข้มแข็ง จะไม่อึดอัด

ถ้าจิตมีความตั้งมั่นอยู่ในสมาธิ บางครั้งผู้ปฏิบัติก็อาจมีกลั้นลมหายใจบางช่วงเพราะความจดจ่อตั้งมั่นนั้น คือความตั้งใจที่จะตามดูแต่ละขณะให้ได้ต่อเนื่อง ดังนั้นจึงเป็นไปได้ที่ผู้ปฏิบัติอาจรู้สึกอึดอัดเพราะไม่มีอากาศในปอดพอ ก็ให้สูดลมหายใจลึกๆ เพื่อเอาออกซิเจนเข้าปอดเป็นครั้งคราวไป

ความรู้สึกแบบนี้อาจทำให้ผู้ปฏิบัติบางท่านจึงคิดว่านี่คือความอึดอัด

อันนี้ไม่ได้ผิดปกติอะไร

ถ้าปฏิบัติแล้วรู้สึกอึดอัดต้องการลมหายใจก็แค่สูดหายใจเข้าไปลึกๆโดยที่รู้ลมที่ปลายจมูกอยู่ตลอดเวลาไปด้วย

Q:อยากรู้ว่าจะสังเกตได้อย่างไร ว่าทำถูกอยู่หรือเปล่าคะ

A: เท่าที่อ่านจากคำถามก็ไม่น่าจะปฏิบัติผิดนะคะ

เพียงแต่ต้องฝึกความพากเพียรอย่างถูกต้อง กับการจับอารมณ์หนึ่งอารมณ์เดียว ไม่ให้มีความคิดเข้ามา

และต้องทำให้ได้อย่างต่อเนื่อง เป็นรายขณะทุกๆขณะไป

และขณะปฎิบัติจิตจะต้องผ่อนคลายปล่อยวางสงบและเงียบ

ถ้าทำเช่นนี้ก็ถือว่าปฏิบัติถูกแล้วค่ะ