ฝึกจิตให้มีกำลังมากเพื่อการหลุดพ้นจากทุกข์

A: ขอตอบโดยคัดคำตอบจากพระอภิธรรมปิฎก เล่มที่ ๒ พระไตรปิฎก เล่มที่ ๓๕

วิภังคปกรณ์ นะคะ

ปธานสังขาร เป็นไฉน?

การปรารภความเพียรทางใจ ความขะมักเขม้น ความบากบั่น ความตั้งหน้า ความพยายาม ความอุตสาหะ ความทนทาน ความเข้มแข็ง ความหมั่น ความก้าวไปอย่างไม่ท้อถอย ความไม่ทอดทิ้งฉันทะ ความไม่ทอดทิ้งธุระ ความ

ประคับประคองธุระไว้ด้วยดี วิริยะ วิริยินทรีย์ วิริยพละ สัมมาวายามะ อันใด

นี้เรียกว่า ปธานสังขาร

เพิ่มเติมอีกนิด เรื่อง ปธานสังขาร

สังขารในที่นี้ คือสังขารขันธ์ หรือคือจิตส่วนที่ปรุงแต่ง เช่น ถ้าปรุงแต่งด้วยอกุศล เรียกว่าอกุศลสังขาร

ในที่นี้ ปธานสังขาร ก็คือการปรุงแต่งด้วยความเพียร ก็คือจิตมีความเพียรอยู่ จิตประกอบความเพียรอยู่

คำว่า ปธาน คือ ความเพียร

อย่างความเพียรในสัมมัปปธาน 4 คือความเพียรชอบ 4 ประการ

1 สังวรปธาน คือเพียรระวังไม่ให้อกุศลที่ยังไม่เกิด เกิดขึ้นได้

2 ปหานปธาน คือเพียรละอกุศลที่เกิดขึ้นแล้ว

3 อนุรักขปทาน คือเพียรรักษากุศลที่เกิดแล้วให้ดำรงไว้

4 ภาวนาปธาน คือ เพียรเจริญกุศลที่ยังไม่เกิดให้เจริญขึ้น

ความเพียรอย่างปธานอาจประกอบธรรมอื่นปรุงแต่งอยู่ด้วย เช่น มีความขมักเขม้นมุ่งมั่น ความอดทนขันติ ความมุ่งมั่น ความไม่ท้อถอย ไม่ทอดทิ้ง ความประคับประคองจิต ที่ปรุงแต่งประกอบต่อเนื่องกันรวมอยู่ด้วยกันได้

:กราบเรียนอาจารย์ค่ะ ..หนูมาย่อยสิ่งที่อาจารย์กรุณาตอบข้อถามหนูเมื่อวานแล้ว คิดว่า เข้าใจ ขึ้นเยอะมากค่ะ นาม-รูป ; นาม หรือ จิต (ในขันธ์5) มีวิญญาณทำหน้าที่รู้สิ่งต่างๆที่มากระทบทางผัสสะทั้ง 6 และ ไม่ได้เรียงลำดับแบบที่ท่องอ่านมาแต่เด็ก แต่ จิตเหล่านั้น ทำงานพร้อมกัน (หรือเกือบพร้อมกันในแบบที่เร็วมากๆๆๆ) เกิดเป็นวงจรต่อเนื่องไป อัดสำเนาตอกย้ำสิ่งต่างๆในดวงจิตไป หากไม่มีสติรู้เท่าทัน ก็เป็นเช่นนี้อีกนานแสนนานแบบที่เราเป็นกันมา และ ขันธ์5 นี้ไม่ได้ดับสลายตอนตาย หากย่อยเป็นเรื่องๆ ตามผัสสะวิญญาณที่กระทบและรับรู้ มันก็บจบไปทีล่ะเรื่องๆเช่นกัน